ระบบย่อยอาหารและระบบหายใจ

สิ่งที่เรียนในบทนี้

1. อวัยวะในระบบย่อยอาหารและหน้าที่ของแต่ละส่วน

2. การย่อยอาหารเชิงกลและเชิงเคมี

3. ทางเดินหายใจ ตั้งแต่จมูกไปจนถึงถุงลมในปอด

4. การแลกเปลี่ยนแก๊สในปอด และการทำงานของกะบังลม

5. ความเชื่อมโยง: ร่างกายใช้แก๊สออกซิเจนกับสารอาหารเพื่อให้ได้พลังงาน

เนื้อหาสำคัญ

1) ระบบย่อยอาหาร

คือทางเดินของอาหารตั้งแต่อาหารเข้าปากจนถึงขับออกจากร่างกาย หน้าที่หลักคือย่อยอาหารให้เล็กลงเป็นสารอาหาร แล้วดูดซึมเข้าสู่เลือดเพื่อส่งไปเลี้ยงทุกส่วนของร่างกาย

 ● ปาก: ฟันบดอาหารให้เล็กลง (การย่อยเชิงกล) และน้ำลายมีน้ำย่อยแป้ง เริ่มย่อยแป้งให้เป็นน้ำตาล

 ● หลอดอาหาร: ไม่ได้ย่อยอาหาร ทำหน้าที่ส่งอาหารลงสู่กระเพาะอาหารด้วยการบีบตัว

 ● กระเพาะอาหาร: กล้ามเนื้อบีบคลุกอาหารกับน้ำย่อยและกรด ช่วยย่อยโปรตีน

 ● ลำไส้เล็ก: ที่นี่การย่อยเสร็จสมบูรณ์ และดูดซึมสารอาหารเข้าสู่เลือด ผนังลำไส้เล็กมีปุ่มเล็กๆ จำนวนมากทำให้มีพื้นที่ดูดซึมมาก

 ● ตับ: สร้างน้ำดีซึ่งช่วยย่อยไขมัน ตับยังเก็บสะสมสารอาหารบางชนิดด้วย

 ● ตับอ่อน: สร้างน้ำย่อยส่งเข้าลำไส้เล็กเพื่อย่อยอาหารหลายชนิด

 ● ลำไส้ใหญ่: ดูดซึมน้ำและเกลือแร่กลับเข้าสู่ร่างกาย ส่วนที่เหลือกลายเป็นกากอาหาร

 ● ทวารหนัก: ขับกากอาหารออกจากร่างกาย

การย่อยอาหารมี 2 แบบที่ทำงานคู่กัน

 ● เชิงกล: บด เคี้ยว บีบตัว ทำให้อาหารชิ้นเล็กลง เช่น ฟันเคี้ยวข้าว การบีบตัวของกระเพาะอาหาร

 ● เชิงเคมี: น้ำย่อยและน้ำดี สลายอาหารให้เป็นโมเลกุลเล็กจนดูดซึมได้

2) ระบบหายใจ

ทำหน้าที่นำแก๊สออกซิเจนเข้าสู่ร่างกายและขับแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ออกมา ลำดับทางเดินหายใจคือ

จมูก → คอหอย → กล่องเสียง → หลอดลม → หลอดลมฝอย → ถุงลมในปอด

 ● จมูก: กรองฝุ่น อบอุ่น และเพิ่มความชื้นให้อากาศ ไม่ควรหายใจทางปากเป็นประจำ

 ● หลอดลมและหลอดลมฝอย: ท่อส่งอากาศ มีขนเล็กๆ และเมือกช่วยดักฝุ่น

 ● ถุงลมในปอด: จุดแลกเปลี่ยนแก๊ส ออกซิเจนในถุงลมซึมเข้าเส้นเลือดฝอย ส่วนคาร์บอนไดออกไซด์จากเลือดออกมาที่ถุงลมเพื่อให้เราหายใจออก

 ● กะบังลมและกระดูกซี่โครง: ช่วยทำให้ปอดขยายและหดตัว

เมื่อหายใจเข้า กะบังลมจะแบนและต่ำลง กระดูกซี่โครงยกขึ้น ปอดขยายตัว อากาศจึงเข้า

เมื่อหายใจออก กะบังลมโค้งขึ้น ปอดหดตัว อากาศถูกดันออก

3) สองระบบทำงานเชื่อมโยงกันอย่างไร

สารอาหารที่ดูดซึมได้ไปตามเลือด ส่วนออกซิเจนที่ปอดก็ไปตามเลือดเช่นกัน เมื่อทั้งสองอย่างมาถึงเซลล์ เซลล์จะใช้ในการเผาผลาญเพื่อให้ร่างกายมีพลังงาน ของเสียที่เกิดคือคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งเลือดนำกลับไปที่ปอดและเราหายใจออก

ดังนั้น เวลาเราออกแรงวิ่ง ร่างกายต้องใช้พลังงานมากขึ้น เราจึงหายใจเร็วและแรงขึ้นโดยอัตโนมัติ

คำศัพท์สำคัญ

 ● ระบบย่อยอาหาร (digestive system)

 ● ระบบหายใจ (respiratory system)

 ● การย่อยเชิงกล และการย่อยเชิงเคมี

 ● ถุงลม (alveoli), กะบังลม (diaphragm), น้ำดี (bile)